NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 6 Hindi Translation डिजिभारतम् युगपरिवर्तनं इस पाठ में विद्यार्थियों और उनके अध्यापक के बीच डिजिटल तकनीक तथा डिजिटल भारत के विषय में संवाद प्रस्तुत किया गया है। इसमें प्रधानमन्त्री संग्रहालय, डिजिटल शासन, ऑनलाइन शिक्षा, कृषि, व्यापार, वित्तीय समावेशन और साइबर सुरक्षा जैसे विषयों की जानकारी दी गई है।
इस पाठ के माध्यम से छात्र यह समझ सकते हैं कि डिजिटल तकनीक हमारे दैनिक जीवन को किस प्रकार सरल बनाती है और इसका सुरक्षित उपयोग करना क्यों आवश्यक है।
NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 6 Hindi Translation
डिजिभारतम् युगपरिवर्तनं हिन्दी अनुवाद
प्रधानमन्त्री संग्रहालय की यात्रा
अध्यापकः – बालाः ! प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालये युष्माकं सर्वेषां स्वागतम् । अत्र विविधाः डिजिटल्-प्रौद्योगिक्यः प्रयुक्ताः सन्ति। सानन्दं सावधानं च पश्यन्तु। अनन्तरं एतस्योपरि चर्चा करिष्यामः ।
अध्यापक … बच्चों ! प्रधानमन्त्री संग्रहालय में आप सभी का स्वागत है। यहाँ अनेक प्रकार के डिजिटल तकनीकी उपकरणों का प्रयोग किया गया है। सभी आनन्दपूर्वक और सावधानी से इन्हें देखिये। इसके बाद हम इस विषय पर चर्चा करेंगे।
(सर्वे बालाः प्रदर्शितानि विविधानि वस्तूनि उत्साहेन पश्यन्ति, अनुभवन्ति, परस्परं चर्चाम् अपि कुर्वन्ति ।)
(सभी बच्चे प्रदर्शित की गई विविध वस्तुओं को उत्साह से देखते हैं, उनका अनुभव करते हैं और आपस में चर्चा भी करते हैं।)

सर्वे छात्राः – अद्भुतं महोदय ! अत्र हॉलोग्राम्-द्वारा प्रधानमन्त्रिणः भाषणं श्रूयते दृश्यते च । प्रत्यक्षमेव प्रधानमन्त्री अत्र उपविष्टः इति भासते।
सभी छात्र… अद्भुत है महोदय! यहाँ होलोग्राम(3D) द्वारा प्रधानमन्त्री जी का भाषण सुनाई भी देता और दिखाई भी देता है। ऐसा लगता है कि मानो प्रधानमन्त्री जी स्वयं यहाँ बैठे हैं।
यशिका…सत्यम्, अहम् अपि हॉलोग्रामं दृष्टवती। अनेन दिवङ्गताः नेतारः अपि जीविताः इव दृश्यन्ते।
यशिका.. सचमुच , मैंने भी होलोग्राम देखा था। इसके माध्यम से मृत नेता भी जीवित (व्यक्ति) के समान दिखाई देते हैं।
शब्दार्थ….
- प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालयः =प्रधानमन्त्री संग्रहालय
- स्वागतम् = स्वागत
- प्रौद्योगिकी = तकनीक
- प्रयुक्ताः = उपयोग की गई
- सावधानम् =सावधानीपूर्वक
- प्रदर्शितानि = प्रदर्शित की गईं
- उत्साहेन = उत्साह से
- अद्भुतम् = आश्चर्यजनक
- प्रत्यक्षम् = सामने, साक्षात्
- भासते = प्रतीत होता है
- दिवङ्गताः = जिनका देहांत हो चुका है
आधुनिक तकनीक का अनुभव
अथर्वः….अत्र ‘वर्धिता-वास्तविकता’ (AR) ‘आभासीया-वास्तविकता’ (VR) च इत्याभ्यां सम्बद्धानि उपकरणानि अपि सन्ति, अनेन ऐतिहासिकवृत्तानि प्रत्यक्षम् इव अनुभूयन्ते। ‘भारतीय-स्वतन्त्रता-सङ्ग्रामं’ दृष्ट्वा अस्माकं पूर्वजानां संघर्षः कियान् विशालः आसीत् इति ज्ञायते ।
अथर्व… यहां संवर्धित वास्तविकता (Augmented Reality) और आभासीय वास्तविकता (Virtual Reality) इनसे संबन्धित उपकरण भी हैं। इनसे ऐतिहासिक बाते भी हमारी आँखों के सामने घटित होने के समान लगती हैं। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राम को देख कर यह पता चलता है कि हमारे पूर्वजों का संघर्ष कितना बड़ा था।
भास्करः..अहम् अत्र कृत्रिमबुद्धि-आधारितं संवादयन्त्रं दृष्टवान् । एतत् यन्त्रम् अस्माकं सर्वविधप्रश्नानाम् उत्तराणि ददाति ।
भास्कर…मैनें भी यहां पर कृत्रिम बुद्धि पर आधारित संवाद यन्त्र देखा। यह यन्त्र हमारे सभी प्रकार के प्रश्नों के उत्तर देता है।
वेदिका..अहो ! ‘डिजिटल्-प्रक्षेपण-चलच्चित्रं’ दृष्ट्वा अहं विस्मिता अभवम् । अत्र सम्पूर्णस्य भारतस्य विकास-यात्रा प्रदर्शिता अस्ति।
वेदिका… वाह ! डिजिटल प्रक्षेपण (projector) द्वारा चलचित्र देख कर मैं आश्चर्यचकित हो गई। यहाँ सम्पूर्ण भारत की विकास यात्रा प्रदर्शित की गई है।
श्रेया….एषः कश्चन अपूर्वः अनुभवः अस्ति। यश्च चिरकालपर्यन्तं स्मरणीयः भविष्यति ।
श्रेया… यह एक अनूठा अनुभव है, जो बहुत लम्बे समय तक याद रहेगा।
कठिन शब्दार्थ…
- वर्धिता-वास्तविकता = संवर्धित वास्तविकता
- आभासीय वास्तविकता= आभासी वास्तविकता
- सम्बद्धानि= संबन्धित
- ऐतिहासिकवृत्तानि= ऐतिहासिक घटनाएं
- पूर्वजानां= पूर्वजों के
- कृत्रिमबुद्धि = कृत्रिम बुद्धिमत्ता
- संवादयन्त्रं = संवाद करने वाला यन्त्र
- प्रक्षेपण = किसी दृश्य को पर्दे पर दिखाना
- विस्मिता = आश्चर्यचकित
- अपूर्वः = अनूठा
- चिरकालपर्यन्तं = लम्बे समय तक
NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 6 Hindi Translation
संग्रहालय से कक्षा तक
सर्वे छात्राः – मान्यवर ! वयं सर्वे एतस्मिन् सन्दर्भे चर्चां कर्तुम् इच्छामः । किं कक्षां प्रति चलामः ?
सभी छात्र.. मान्यवर ! हम सभी इस विषय में चर्चा करना चाहते हैं। क्या कक्षा की ओर चलें?
अध्यापकः – उत्तमः विचारः । चलामः तावत् ।
अध्यापक… उत्तम विचार है। तो आइए चलते हैं।
(सर्वे मिलित्वा गच्छन्ति ।)
(सभी मिलकर जाते हैं )
(सर्वे कक्षायाम् उपविष्टाः)
(सभी छात्र कक्षा में बैठ जाते हैं।)

सर्वे छात्राः – अहो ! सङ्ग्रहालयस्य अद्भुतः अनुभवः प्राप्तः ।
सभी छात्र.. वाह!संग्रहालय का अद्भुत अनुभव प्राप्त हुआ।
अध्यापकः – बालाः ! अस्मिन् सङ्ग्रहालये उपस्थापितं ज्ञानम् अद्भुतम् एव। ‘डिजिटल्’ योजनायाः प्रभावः दैनन्दिने जीवनेऽपि दृश्यते।
अध्यापक.. बच्चों..इस संग्रहालय में प्रस्तुत ज्ञान वास्तव में अद्भुत है। ‘डिजिटल’ योजना का प्रभाव दैनिक जीवन में भी दिखाई देता है।
सर्वे छात्राः – आम्, मान्यवर ! वयम् इमं प्रभावं ज्ञातुम् इच्छामः ।
सभी छात्र.. जी महोदय! हम इस प्रभाव के बारे मे जानना चाहते हैं।
कठिन शब्दार्थ…
- मान्यवर = आदरणीय महोदय
- सन्दर्भः = विषय,
- प्रसंग = संदर्भ
- चर्चा = विचार-विमर्श
- कक्षाम् कक्षा को
- मिलित्वा = मिलकर
- उपविष्टाः = बैठे हुए
- उपस्थापितम् = प्रस्तुत किया गया
- अद्भुतः = आश्चर्यजनक
- दैनन्दिने = जीवने दैनिक जीवन में
- ज्ञातुम् = जानने के लिए
दैनिक जीवन में डिजिटल भारत का प्रभाव
अध्यापकः – उत्तमम् । अस्माकं दैनिकं जीवनं ‘डिजिटलम् ‘ इत्यनेन परिवर्तितं प्रभावितं च भवति । अस्य क्षेत्रं व्यापकम् अस्ति। यथा- ‘डिजिटल्-शासनं, स्वास्थ्यसेवा, शिक्षणं, वित्तीयं समावेशनम्’ इत्यादीनि क्षेत्राणि।
अध्यापक… बहुत अच्छा। हमारा दैनिक जीवन ‘डिजिटल’ तकनीक से परिवर्तित और प्रभावित हो रहा है। इसका क्षेत्र व्यापक है। जैसे.. डिजिटल-शासन , स्वास्थ्य सेवा, शिक्षण, वित्तीय समावेश आदि ( इसके प्रमुख ) क्षेत्र हैं।
यशिका…अहं स्वयं ‘डिजि-लॉकर्’ इत्यस्य उपयोगं करोमि। मम आधारपत्रं विद्यालयीयं प्रमाणपत्रं च तत्र सुरक्षितम् अस्ति।
यशिका…मैं स्वयं डिजि लॉकर(एक ऐप ) का उपयोग करती हूँ। मेरा आधार पत्र, और विद्यालय का प्रमाणपत्र उसमें सुरक्षित है।
अथर्वः….मम पितरौ ‘फ़ास्टॅग्’ इत्यस्य उपयोगं कुरुतः । अनेन राजमार्गेषु स्वचालितविधिना मार्गशुल्कस्य सङ्ग्रहणं शीघ्रं भवति।
अथर्व..मेरे माता-पिता फ़ास्टैग का उपयोग करते हैं। इससे राजमार्गो पर स्वचालित रूप से (automatic) टोल शुल्क भुगतान शीघ्र होता है।
भास्करः अहम् ‘एकीकृत-धनदेयप्रत्यर्पण-अन्तरफलकस्य’ (यूपीआय्) उपयोगं करोमि । अनेन मम पितरौ अपि त्वरया मह्यं धनं प्रेषयितुं शक्नुतः ।
भास्कर… मैं यू पी आई का उपयोग करता हूँ। इससे मेरे माता-पिता भी मुझे शीघ्रता से पैसे ( धन ) भेज सकते हैं।
कठिन शब्दार्थ….
- व्यापकः= विस्तृत
- शासनम् = प्रशासन
- स्वास्थ्यसेवा = स्वास्थ्य संबंधी सेवाएँ
- वित्तीयम् = धन या वित्त से संबंधित
- समावेशनम् = सम्मिलित करना
- उपयोगम् = प्रयोग
- प्रमाणपत्रम् = प्रमाण-पत्र
- सुरक्षितम् = सुरक्षित
- राजमार्गः = मुख्य सड़क
- मार्गशुल्कम् = सड़क पर लगने वाला शुल्क
- स्वचालितविधिना = अपने आप होने वाली प्रक्रिया
- त्वरया = शीघ्रता से
- प्रेषयितुम् = भेजने के लिए
डिजिटल भुगतान और वित्तीय समावेशन
अध्यापकः – उत्तमम् ! वित्तीयसमावेशनस्य क्षेत्रे ‘यूपीआय्, रूपे-कार्ड्, जनधनयोजना’ इत्यादीनि बहूनि साधनानि सन्ति। अधुना आपणेषु वस्तुक्रयणार्थं साक्षात् मुद्रायाः आवश्यकता नास्ति । मुद्रारहित-विनिमयसन्दर्भ विश्वे भारतस्य अग्रगण्यं स्थानम् अस्ति।
अध्यापक… बहुत अच्छा ! वित्तीय समावेशन (Financial Inclusion) के क्षेत्र में ‘यूपीआई (UPI), रुपे कार्ड (RuPay Card), जन धन योजना’ आदि कई साधन हैं। अब दुकानों पर सामान खरीदने के लिए सीधे नकद (कैश) की आवश्यकता नहीं है। कैशलेस लेनदेन (मुद्रारहित-विनिमय) के मामले में विश्व में भारत का स्थान अग्रणी (सबसे आगे) है।
राघवः…..डिजिटल्-योजना भारतस्य काचित् महत्त्वाकाङ्क्षिणी योजना अस्ति।
राघव…..डिजिटल्-योजना भारत सरकार की अत्यंत महत्वाकांक्षी योजना है।
अध्यापकः…आम् राघव ! एषा भारतसर्वकारस्य विशिष्टा महत्त्वाकाङ्क्षिणी योजना अस्ति। राष्ट्र डिजिटल्-रूपेण सुशक्तं भवेत् इत्येव अस्याः योजनायाः लक्ष्यम्। डिजिटल-शक्तिः सर्वजनान् सुशक्तान् कुर्यात् इति अस्माकं ध्येयम् ।
अध्यापक… हाँ राघव ! यह भारत सरकार की विशिष्ट महत्वाकांक्षी योजना है। राष्ट्र डिजिटल रुप से सशक्त बने यही इस योजना का लक्ष्य है। डिजिटल- शक्ति सभी लोगों को सशक्त बनाये , यही हमारा उद्देश्य है।
श्रेया..महोदय ! अस्य स्वरूपं किञ्चित् स्पष्टीकरोतु ।
श्रेया..महोदय! इसके स्वरूप को थोड़ा स्पष्ट कीजिये ।
कठिन शब्दार्थ…
- वित्तीयसमावेशनम् = सभी वर्गों तक वित्तीय सेवाएँ पहुँचाना
- साधनानि = उपाय, उपकरण
- आपणः = दुकान, बाजार
- वस्तुक्रयणम् = वस्तुओं की खरीद
- मुद्रा = पैसा
- विनिमयः = लेन-देन
- अग्रगण्यम् = प्रमुख, आगे रहने वाला
- महत्त्वाकाङ्क्षिणी = बड़े लक्ष्य वाली
- राष्ट्रम् =देश
- सुशक्तम्= शक्तिशाली
- लक्ष्यम् = उद्देश्य
- ध्येयम् =लक्ष्य
- स्वरूपम् =रूप
- स्पष्टीकरोतु =स्पष्ट कीजिए

डिजिटल शासन और सरकारी सेवाएँ
अध्यापकः…अवश्यम् ! पश्य, डिजिटल्-शासन-सेवायाः अन्तर्गतं ‘डिजी-लॉकर् (आधार-पॅन्-काई इत्यादीनां डिजिटल्-सङ्ग्रहणम्), ‘ई-शासन-पटलम्’ यथा- ‘उमङ्ग्’ (UMANG), ‘माय्-गव्’ (My-Gov), ‘जेम्’ (GeM) इत्यादयः । ऑन्-लैन्-टीकाकरण-पञ्जीकरणार्थं ‘कोविन्-पटलम्’ (COWIN) अस्ति।
अध्यापक..अवश्य ! देखो, डिजिटल शासन सेवाओं (डिजिटल गवर्नेंस) के अंतर्गत ‘डिजी-लॉकर’ (आधार, पैन कार्ड आदि का डिजिटल संग्रहण), ‘ई-शासन पोर्टल’ जैसे— ‘उमंग’ (UMANG), ‘माय-गव’ (MyGov), ‘जेम’ (GeM) इत्यादि हैं। ऑनलाइन टीकाकरण पंजीकरण (रजिस्ट्रेशन) के लिए ‘कोविन पटल (पोर्टल)’ (COWIN) है।
(डिजी-लॉकर’ सेवा इसकी सहायता से आधार, पैन कार्ड आदि दस्तावेज डिजिटल रूप से सुरक्षित रखे जा सकते हैं।), ‘
यशिका…..किन्तु यदि ग्राम्य-क्षेत्रे अन्तर्जालस्य समस्या अस्ति तर्हि तत्र कथम् एतासां सेवानाम् उपयोगः भविष्यति ?
यशिका…लेकिन यदि ग्रामीण क्षेत्रों में इन्टरनेट की समस्या है तो इन सेवाओं का उपयोग कैसे किया जा सकेगा ?
श्रेया.. मान्यवर ! मया श्रुतं यत् सर्वकारः अन्तर्जालस्य उत्तरोत्तरं विस्ताराय कार्यं करोति। अनेन ग्राम्य-क्षेत्रे अपि उच्चगतेः जालस्य उपलब्धिः भविष्यति।
कठिन शब्दार्थ…
श्रेया… महोदय! मैने सुना है कि सरकार इन्टरनेट के विस्तार के लिए लगातार कार्य कर रही है। इससे ग्रामीण क्षेत्रों में भी उच्च गति ( high speed ) वाला इन्टरनेट प्राप्त होगा।
- डिजिटल् = शासनम् डिजिटल माध्यमों से सरकारी सेवाएँ
- अन्तर्गतः = भीतर शामिल
- सङ्ग्रहणम् = संग्रह करना
- पटलम् = पोर्टल या ऑनलाइन मंच
- टीकाकरणम् =टीका लगाने की प्रक्रिया
- पञ्जीकरणम् =नाम दर्ज करने की प्रक्रिया
- ग्राम्यक्षेत्रम् = ग्रामीण क्षेत्र
- अन्तर्जालम् = इंटरनेट
- उत्तरोत्तरम् = लगातार आगे बढ़ते हुए
- विस्तारः = फैलाव
- उपलब्धिः = प्राप्त होने की स्थिति
- उच्चगतिः = तेज गति
(नोट…डिजिटल शासन क्या है?)
(डिजिटल शासन (Digital Governance या E-Governance) वह व्यवस्था है जिसमें सरकार इंटरनेट, कंप्यूटर, मोबाइल ऐप और अन्य सूचना एवं संचार प्रौद्योगिकियों की सहायता से नागरिकों तक सरकारी सेवाएँ, योजनाएँ और जानकारियाँ पहुँचाती है।इसके माध्यम से नागरिकों को सरकारी सेवाओं तक पहुँचने में सुविधा मिल सकती है और कई प्रक्रियाएँ अधिक सरल हो सकती हैं।)
डिजिटल शिक्षा
भास्करः…बहु समीचीनम्। एतासां सेवानाम् उपयोगः शिक्षायाः माध्यमेन अधिकाधिकं प्रचारणीयः ।
भास्कर…यह बहुत उचित बात है । इन सेवाओं के उपयोग के बारे में शिक्षा के माध्यम से अधिक से अधिक प्रचार करना चाहिए। ( अर्थात लोगों को जागरूक करना चाहिए।)
अध्यापकः….सत्यम् ! शिक्षायाः क्षेत्रे ‘दीक्षा’ (DIKSHA), ‘स्वयम्’ (SWAYAM), ‘स्वयं-प्रभा’ (SWAYAM PRABHA), ‘ई-पाठशाला’ (ePathshala), ‘भारतीय-राष्ट्रिय-डिजिटल्-पुस्तकालयः’, ‘निष्ठा’ (NISHTHA), ‘पीएम्-ई-विद्या’ (PM e-VIDYA),निःशुल्क-डिजिटल्-शैक्षिकमञ्चः इत्यादीनाम् उपयोगः करणीयः ।
अध्यापक….बिल्कुल सही ! शिक्षा के क्षेत्र में ‘दीक्षा’ (DIKSHA), ‘स्वयं’ (SWAYAM), ‘स्वयं-प्रभा’ (SWAYAM PRABHA), ‘ई-पाठशाला’ (ePathshala), ‘भारतीय राष्ट्रीय डिजिटल पुस्तकालय’ (NDLI), ‘निष्ठा’ (NISHTHA), ‘पीएम ई-विद्या’ (PM e-VIDYA), निःशुल्क डिजिटल शैक्षिक मंच (Free Digital Educational Platform) इत्यादि का उपयोग करना चाहिए।
(नोट- इनकी सहायता से विद्यार्थी और शिक्षक डिजिटल माध्यमों से अध्ययन – अध्यापन तथा शैक्षिक सामग्री प्राप्त कर सकते हैं।)
कठिन शब्दार्थ..
- समीचीनम् = उचित
- माध्यमेन = माध्यम से
- अधिकाधिकम् = अधिक से अधिक
- प्रचारणीयः = प्रचार किया जाना चाहिए
- शिक्षायाः = शिक्षा का
- शैक्षिकम् = शिक्षा से संबंधित
- मञ्चः = मंच
- उपयोगः = प्रयोग
- करणीयः = किया जाना चाहिए
कृषि के क्षेत्र में डिजिटल भारत
अथर्वः..आचार्य ! किं कृषिक्षेत्रे अपि डिजिटल्-भारतस्य योगदानम् अस्ति ?
अथर्व… आचार्य जी क्या कृषि के क्षेत्र में भी डिजिटल भारत का योगदान है?
अध्यापकः- आम् ! ‘ई-नाम्’ (e-NAM) ‘पीएम्-किसान्-अनुप्रयोगः’ (PM KISAN), ड्रोन्-प्रौद्योगिकी इत्यादीनि पटलानि सन्ति ।
अध्यापक… हाँ ! ई नाम्’ (e-NAM) ‘पीएम्-किसान्- अनुप्रयोग ‘ (PM KISAN), ड्रोन्-प्रौद्योगिकी इत्यादि क्षेत्र हैं।
कठिन शब्दार्थ..
- आचार्यः = शिक्षक, गुरु
- कृषिक्षेत्रम् = कृषि का क्षेत्र
- योगदानम् = योगदान
- अनुप्रयोगः = ऐप या अनुप्रयोग
- प्रौद्योगिकी = तकनीक
- ड्रोनः = बिना चालक के उड़ने वाला यंत्र
- साधनानि = उपकरण, उपाय
व्यापार में डिजिटल तकनीक
यशिका…बहु सम्यक्। किन्तु ‘डिजिटल्’ इत्यस्य वाणिज्ये कीदृशः प्रभावः अस्ति ?
यशिका…. बहुत अच्छा। परन्तु इसका व्यापार के क्षेत्र डिजिटल तकनीक का कैसा प्रभाव है?
अध्यापकः – आभासीय-पटलम् अनुप्रयोगः च इत्येतयोः माध्यमेन आभासीयं (ऑन्-लैन्) विक्रयणं भवति। ‘आशु-प्रतिक्रिया-कूटः’ (QR Code) इत्याधारितः विनिमयश्च भवति ।
अध्यापक…ऑनलाइन प्लेटफॉर्म (आभासीय-पटलम्) और मोबाइल ऐप (अनुप्रयोग) के माध्यम से वस्तुओं की ऑनलाइन खरीद-बिक्री होती है। ‘क्यूआर कोड’ (आशु-प्रतिक्रिया-कूट) पर आधारित लेन-देन (विनिमय) भी होता है।
कठिन शब्दार्थ…
- वाणिज्यम् = व्यापार
- प्रभावः = असर
- कीदृशः = कैसा
- आभासीयः = आभासी या ऑनलाइन
- पटलम् = मंच या पोर्टल
- अनुप्रयोगः = ऐप
- विक्रयणम् = बिक्री
- आशु = शीघ्र
- प्रतिक्रिया = उत्तर या प्रतिक्रिया
- कूटः = संकेत या कोड
- विनिमयः= लेन-देन
सर्वे….वयं धन्याः मान्यवर ! अस्मिन् सन्दर्भ वयं भवद्भिः पाठिताः। वयम् अपि भारतं डिजिटल्-भारतं कर्तुं प्रयत्नं करिष्यामः ।
सभी… मान्यवर ! हम सभी धन्य हैं। इस विषय में हम सबने आप से जानकारी प्राप्त किया । हम भी भारत को डिजिटल भारत बनाने के लिये प्रयत्न करेंगे।
अध्यापकः- उत्तमम्। किन्तु अस्माभिः ‘साङ्गणिक सुरक्षा’ विषये अपि चिन्तनीयम्। अनेकविधाः साङ्गणिक-अपराधाः भवन्ति। जनाः प्रायशः लोभात् भयात् वा साङ्गणिक-अपराधेन पीडिताः भवन्ति ।
अध्यापक… बहुत अच्छा। लेकिन हमें कंप्यूटर सुरक्षा (साइबर सुरक्षा) के विषय में भी सोचना चाहिए। कंप्यूटर से जुड़े अपराध (साइबर अपराध) कई प्रकार के होते हैं। लोग अक्सर लालच या डर के कारण साइबर अपराधों के शिकार हो जाते हैं।
भास्करः….एतस्मिन् विषये जनाः जागृताः भवेयुः तदर्थम् अपि उपायाः चिन्तनीयाः ।
भास्कर… इस विषय में लोगों को जागरूक होना चाहिये। उसके लिये उपायों के बारे में भी सोचना चाहिये।
अध्यापकः – सत्यं कथितम् ! अनेन प्रकारेण डिजिटल्-क्रान्तौ भारतम् अग्रगण्यं राष्ट्रं भविष्यति ।
अध्यापक… सही कहा! इस प्रकार भारत डिजिटल क्रान्ति में भारत अग्रणी राष्ट्र बनेगा ।
सर्वे….कृतज्ञाः वयं गुरुवर ! वयं डिजिटल्-भारतं समृद्धं कर्तुं योगदानं करिष्यामः ।
सब… गुरुवर! हम सब आपके आभारी हैं। हम सब डिजिटल-भारत को समृद्ध करने के लिये अपना योगदान देंगे ।
- धन्यः = सौभाग्यशाली
- भवद्भिः = आपके द्वारा
- प्रयत्नम् = प्रयास
- साङ्गणिक = सुरक्षा साइबर सुरक्षा
- अनेकविधाः = अनेक प्रकार के
- अपराधाः = गलत या दंडनीय कार्य
- लोभात् = लालच के कारण
- भयात् = डर के कारण
- पीडिताः = प्रभावित
- जागृताः = जागरूक
- उपायाः = समाधान के तरीके
- क्रान्तिः = बड़ा परिवर्तन
- अग्रगण्यम् = प्रमुख
- समृद्धम् = संपन्न
- योगदानम् = योगदान देना
(सर्वे मिलित्वा गायन्ति) सभी मिल कर गाते हैं…
सर्वं विकसितं भाति डिजिटल्-भारतेऽधुना ।
जीवनस्य च सौकर्यं सहसा लभते जनः ॥
हिन्दी अनुवाद…आज के डिजिटल भारत में सब कुछ विकसित और सुशोभित दिखाई दे रहा है, और मनुष्य को अपने जीवन में सरलता एवं सुगमता (सुविधा) सहज ही प्राप्त हो रही है।”
- सर्वम् = सब कुछ
- विकसितम् = उन्नत
- भाति = दिखाई देता है, शोभा देता है
- अधुना = अब, वर्तमान समय में
- जीवनस्य = जीवन का
- सौकर्यम् = सुविधा, सुगमता
- सहसा = अचानक या शीघ्र
- लभते = प्राप्त करता है
- जनः = मनुष्य
(डिजिटल शासन (Digital Governance या ई-गवर्नेंस) सरकार द्वारा सूचना और संचार प्रौद्योगिकी (ICT) जैसे इंटरनेट, कंप्यूटर और मोबाइल ऐप का उपयोग करके नागरिकों तक सरकारी सेवाएं, योजनाएं और सूचनाएं आसानी से पहुंचाने की व्यवस्था है।)
NCERT Sanskrit Class 8 Chapter 4 Question Answer प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामना
NCERT Sanskrit Class 8 Chapter 5 Question Answer Gita Sugeeta Kartavya
Class 8 Sanskrit Chapter 8 Question Answer पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्
संस्कृत कक्षा 8 Dijibharatam Yugparivartanam Question Answer
NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 5 Hindi Translation Geeta Sugeeta Kartavya